NaturalnaMedycyna

Cebula zwyczajna

Cebula ogrodowa (Cebula zwyczajna) (Allium cepa L., 2n=16, 32) Należy do rodzaju (Allium L.) z rodziny liliowatych (Liliaceae Juss.)

Do tego samego rodzaju (Allium L.) należą: 1. P o r (Allium porrum L., 2n=32) 2. Allium kurrat Schweinf (2n=32) – blisko spokrewniona z porem stara roślina uprawowa Egiptu 3. Szczypiorek (Allium Schoenoprasum L., 2n=16, 32) 4. Cebula siedmiolatka (Allium fistolosum L., 2n=16) 5. Cebula wielopiętrowa (Allium fistolosum var viviparum Makino = A. proliferum Schrad) – uważana niekiedy za jedną z botanicznych odmian siedmiolatki 6. Szalotka (Allium ascolonicum L., 2n=16) 7. Czosnek (różne gatunki) np.: - czosnek pospolity - czosnek siatkowy - czosnek niedźwiedzi - czosnek wonny – użytkowany jak szczypiorek, uprawiany w ogrodach Chin, Indii, Japonii oraz Mongolii - czosnek wężowy – uprawiany w Europie Zachodniej

Znanych jest ponad 400 gatunków czosnków i cebuli, rosnących głównie na półkuli północnej. Są to rośliny zielne, roczne, dwuletnie lub wieloletnie. Posiadają liście dęte (puste w środku), płaskie lub rynienkowate ściśle osadzone na skróconej łodydze (piętce). Kwiatostan jest osadzony na szczycie głąbika (łodygi kwiatostanowej) i przed rozwinięciem osłonięty błoniastą okrywą. Kwiatostan jest baldachem składającym się z kwiatów lub cebulek Kwiaty są drobne, obupłciowe, na długich szypułkach. Mają różne barwy: białą, zielonkawą, czerwonofioletową, fioletową , żółtą, różową lub białozieloną. Zapylane są obcym pyłkiem przez pszczoły i muchówki. Owocem jest trójgraniasta, trójkomorowa torebka.

Cebula zwyczajna uprawiana od ponad 6 tysięcy lat nie jest obecnie znana w stanie dzikim. Pochodzi z Azji Środkowej, była znana w Babilonie. Przez Persję trafiła do Egiptu i Grecji a następnie do innych regionów Europy. Cebula ma wiązkowy system korzeniowy, liście dęte skrętoległe. W pierwszym roku roślina wykształca cebulę, w drugim lub następnych latach kwitnie i owocuje. Cebulę tworzy kilkanaście soczystych warstw (są to zgrubiałe pochwy liściowe) okrytych 2-3 warstwami suchych łusek zewnętrznych.

Kwiatostan typu baldach składa się z 50 – 200 (i więcej) drobnych, białozielonych kwiatków (6 pręcików, 1 słupek). Okres kwitnienia lipiec – sierpień a owocuje w sierpniu – wrześniu. Cebula posiada odmiany różniące się: - ostrością: ostre, półostre lub słodkie („cukrowe”); - kształtem: wydłużone, płaskie lub kuliste; - kolorem (głównie suchych łusek zewnętrznych): białe, żółte, fioletowe, brązowe.

Zależnie od odmiany cebula zawiera 13 – 20% suchej masy. 3 – 4,5% białka, 2,4 – 14% cukrów, 2 – 16 mg% olejku eterycznego nadającego ostrość, inulinę, fitynę, enzymy, saponiny, 12 – 13,9mg% witaminy C, O,6 – 1,14% soli mineralnych (potasu, fosforu, żelaza) Liście zawierają: 25 – 90 mg% witaminy C, 1,3 – 5,9 mg% prowitaminy A, witaminy B1, B2 PP oraz fitoncydy. Około 70g liści cebuli zaspokaja dobowe zapotrzebowanie człowieka na witaminę C. Suche, zewnętrzne łuski cebuli zawierają kwercetynę ( flawonoid o właściwościach rutyny) stosowaną do farbowania jedwabiu, wełny, lnu i bawełny.

Cebula zwyczajna jest powszechnie używana w gospodarstwach domowych i przemyśle spożywczym (surowa, gotowana, smażona, zakonserwowana lub w postaci suszu). Od wieków stosowana jest również w lecznictwie. Jest to przeważnie lecznictwo ludowe, chociaż w niektórych krajach, np. w Rosji, preparaty na bazie cebuli można kupić w aptekach.

Cebula zwyczajna ma szeroki zakres działania.

  • Nalewkę alkoholową stosuje się przy: kamicy moczowej, i zaparciach.
  • Świeży sok przy nieżycie jelit i żylakach ( również żylakach odbytu).
  • Wyciąg alkoholowy bywa stosowany przy biegunkach, osłabieniu napięcia jelit, cukrzycy, stwardnieniu tętnic (również z objawami nadciśnienia).
  • Cebulą leczono awitaminozy, stosowano ją jako środek moczopędny, obniżający ciśnienie krwi, oraz jako środek przeciwko robakom przewodu pokarmowego.
  • Sok oraz miazga za świeżej cebuli leczy: oparzenia, odmrożenia, rany, wrzody, urazy, gościec, wysypki, odciski, brodawki, piegi i wągry.
  • Fitoncydy ze startej cebuli wdycha się przy leczeniu: anginy, nieżytów grypowych, nieżytów nosa, oraz przy leczeniu ropni płuc.
  • Sok z cebuli z miodem pije się przy leczeniu kaszlu, zapalenia oskrzeli i kokluszu.
  • Przy leceniu stwardnienia tętnic mózgu stosowano mieszaninę startych jabłek i startej cebuli z dodatkiem miodu.
  • Przy opatrywaniu ran i skaleczeń stosowano błonkę oddzielającą warstwy cebuli (jest aseptyczna – nakładano ją bezpośrednio na skaleczenie ).
  • W Indiach cebula uważana jest za środek moczopędny, wykrztuśny i pobudzający.

Właściwości lecznicze mają również inne rośliny w rodzaju Allium.

Por bywa stosowany przy zaburzeniach przemiany materii, chorobach wątroby, gośćcu, podagrze, stwardnieniu tętnic, psychicznym i fizycznym przemęczeniu, kamicy moczowej, otyłości i jako środek moczopędny.

Cebula siedmiolatka w chińskiej medycynie ludowej jest środkiem wzmacniającym i napotnym. Nalewka z siedmiolatki stosowana jest przeciw chorobom żołądkowym, oraz jako środek przeciwbólowy i przeciwgorączkowy.

Cebula szalotka stosowana jest w medycynie i weterynarii do leczenia chorób żołądka i oczu.

Czosnek jest powszechnie znany jako strażnik naszego zdrowia oraz wspaniała przyprawa. W latach siedemdziesiątych XX wieku odkryto w jednym z klasztorów tybetańskich receptę na eliksir młodości. Eliksirem okazała się nalewka czosnkowa. Wszystkich zainteresowanych właściwościami czosnku zapraszam do lektury artykułu „Czosnek” ( w Domowej aptece).

Wiadomości o cebuli i jej krewnych zebrał Leszek Grześlak

Czytelnia: