NaturalnaMedycyna

Mniszek

Mniszek pospolity (taraxacum officinale Web.), zwany też dmuchawcem lub mleczem, występuje w całej Europie na łąkach, pastwiskach i w ogrodach - rosnąć może właściwie w każdym miejscu, z wyjątkiem gęstych lasów i mokradeł; nie ma też specjalnych wymagań glebowych.

Rozpowszechnił się w okresie średniowiecza, jako roślina synantropijna, wraz z rozwojem pasterstwa i rolnictwa. Długi, silny korzeń palowy utrudnia wytępienie mniszka w ogrodach - z pozostawionej w ziemi części korzenia odrasta nie jedna, lecz nawet kilkanaście rozetek liściowych, z których każda na wiosnę i na jesieni wypuszcza bezlistne łodyżki (wysokości do 50 cm) z dużymi, pojedynczymi koszyczkami kwiatowymi. Wieczorem i na czas deszczu koszyczki zamykają się. Kwiaty obupłciowe, jaskrawożółte, po okwitnięciu przekształcają się w maleńkie owocki (niełupki) uposażone w sprężyste parasoliki. W obrębie jednego koszyczka niełupki te tworzą puszyste kule, bardzo nietrwałe - przy lekkim dmuchnięciu nasionka odrywają się i ulatują z wiatrem na dalekie odległości, by dać początek nowym roślinom. Na łodydze pozostaje biała, porowata naga „główka”, okolona wieńcem suchych listków, w której dopatrzeć się można podobieństwa do ogolonej głowy mnicha (skąd zresztą pochodzi nazwa tej rośliny). Pusta w środku łodyga, podobnie jak podłużne, głęboko powcinane liście i palowy korzeń, wydzielają biały sok mleczny.
 

Mniszek jest rośliną miododajną. Znaczenie lecznicze mają zarówno korzeń, jak i ziele mniszka. Sok mleczny zawiera m.in. gorzką taraksacynę, związki kauczukowe, olejek lotny, garbniki i sole mineralne. W korzeniu znajduje się inulina (jesienią do 40%). Ziele i korzenie mniszka zawierają kwas foliowy (zaliczany do witamin krwiotwórczych).

Mniszek wzmacnia i oczyszcza cały organizm, pobudzając przemianę materii. Dzięki związkom goryczy wzmaga łaknienie. Ma działanie żółciopędne i moczopędne. Leczy zaburzenia trawienia takie jak wzdęcia i uczucie pełności. Normuje pracę wątroby i pobudza wytwarzane żółci, przypuszczalnie również wzmaga czynność wydzielniczą trzustki. Ma właściwości krwiotwórcze i bakteriostatyczne, a także zapobiega nowotworzeniu.
 

Lecznicze właściwości mniszka zostały docenione już w starożytności (wzmianki u Dioskorydesa i Pliniusza); mlecznym sokiem z mniszka leczono wówczas między innymi zapalenie oczu. Europa zachodnia zawdzięcza wiedzę o działaniu mniszka Awicennie, arabskiemu filozofowi i lekarzowi (jego pełne imię brzmiało: Abu Ali al-Husajn Ibn Abdallach Ibn al-Hasan Ibn Ali Ibn Sina), który żył na przełomie X i XI wieku. W średniowiecznych zielnikach mniszek został szczegółowo opisany pod nazwami: dens leonis, rostrum porcinum i herba urinaria. Nalewka na palonym korzeniu i zielu, używana była w kosmetyce jako środek upiększający.

Ziele mniszka zbiera się wiosną przed kwitnieniem i zaleca się spożywanie go na surowo. We Francji i w krajach romańskich wczesną wiosną z młodziutkich liści mniszka (z jego odmian uprawnych, ale można także z dzikich) przygotowuje się sałatkę o oryginalnym, lekko gorzkawym smaku. Jako „zioło sałatkowe” mniszek znany był już w XIV wieku na Wyspach Brytyjskich. Korzenie (z dużych roślin) zbiera się późnym latem i na jesieni. Po wykopaniu myje się je, kroi na cienkie kawałki i suszy w cieniu, w przewiewnym miejscu lub w pomieszczeniu zamkniętym, w temperaturze do 40 st. C. Suszony korzeń wchodzi w skład mieszanek: Degrosan (przeciw otyłości i wadliwej przemianie materii), Cholagoga nr 2 (normująca czynność wątroby), Pulmosan (zioła krzemowo-cholinowe). W aptekach dostępny jest sok ze świeżego korzenia Succus Taraxaci;
 

Sok ze świeżego ziela

30 dkg świeżego ziela przepłukać przegotowaną wodą, zmiażdżyć i wycisnąć sok. Pić 3 razy dziennie po kieliszku (50g). Można przechowywać po połączeniu ze spirytusem: 5 szklanek soku zalać 1/4 l spirytusu, zostawić na tydzień, odcedzić. Pić 2 razy dziennie po łyżce na 1/2 szklanki wody.
 

Odwar z korzeni

Łyżkę stołową korzeni mniszka zalać 2 szklankami letniej wody, gotować 20 minut, odcedzić. Pić 2 razy dziennie po szklance płynu. Dla polepszenia smaku odwar ten można połączyć z łyżeczką ziela mięty, ale mięty nie należy gotować, lecz zaparzyć zalewając wrzątkiem.
 

Syrop z kwiatów

200 kwiatów mniszka rozłożyć na białym papierze aby wyszły z nich robaczki, po czym zalać 1/2 l zimnej wody, zagotować i pozostawić na całą noc. Rano przecedzić przez płótno, lekko wygniatając. Dodać 1/2 kg cukru i 1-2 łyżki soku z cytryny. Gotować bez przykrycia, by uzyskać konsystencję syropu, który nie może być ani zbyt gęsty (bo może skrystalizować się), ani zbyt rzadki (bo może sfermentować). Syrop z mniszka - o pięknym bursztynowym kolorze i lekko kwaskowatym smaku - można tak jak miód spożywać z chlebem, stosować do wypieku pierników i do sporządzania napojów orzeźwiających.

Kwas foliowy - krwiotórcza witamina - zawarty w zielu i korzeniu mniszka, zbieranego przed kwitnieniem, w dni słoneczne, leczy anemię i zaburzenia czynności wątroby. Należy pić surowy sok z ziela i korzenia mniszka lekarskiego. Zawarty w mniszku kwas cerotynowy działa bakteriostatycznie na prątki gruźlicy. Hamuje rozwój nowotworów:. Przez 4-6 tygodni 3 x dziennie na 1/2 godziny przed jedzeniem pić małymi łykami po 1/2 szklanki soku z mniszka lekarskiego, rozcieńczonego ciepłą wodą lub herbatą ziołową w stosunku 1:1.Oczywiście jest to leczenie uzupełniajace do zalecanej przez onkologa farmakoterapii albo leczenia zabiegowego. Szczególnie znaczenie ma dziłanie mniszka w okresie remisji jako terapia profilaktyczna chroniąca przed rozwojem wznowy nowotworzenia.
 

Mniszek stosuje się też w połączeniu z innymi ziołami:

Nieżyty żołądka z niedokwaśnością. Mieszanka soków ze świeżych liści babki zwyczajnej (Plantago major) i mniszka zwyczajnego.

Wrzody żołądka i dwunastnicy z normalną lub obniżoną kwasowością (nie stosować przy nadkwaśności). Rp. korzeń arniki (Rad. Arnicae) 20,0; korzeń miniszka lekarskiego (Rad. Taraxaci) 60,0; ziele jaskółcze (Hb. Chelidonii) 20,0.

Wspomaga leczenie nowotworów przewodu pokarmowego. Surowe soki z ziela pokrzywy, mniszka lekarskiego (Taraxacum offic.) i krwawnika (Achillea millefolium) podawać po łyku co godzinę - poprawia ogólny stan, wstrzymuje wymioty.

Choroby serca. Surowe soki z mniszka lekarskiego (Taraxacum offic.) i krwawnika (Achillea millefolium) pić 3 x dziennie 1 kieliszek soku rozcieńczony herbatą ziołową, wodą lub maślanką.

Zaburzenia czynnościowe wątroby i dróg żółciowych. J. Schultz zaleca picie naparu o następującym składzie: Rp. liść bobrka trójlistnego (Fol. Menyanthidis) 25,0 g; kora kruszyny (Cortex Franguli) 100,0; owoc jałowca (Fructus Juniperi) 50,0; ziele krwawnika (Hb. Millefolii) 50,0; ziele rdestu ptasiego (Hb. Polygoni avicularis) 50,0; liść pokrzywy (Fol. Urticae) 50,0; ziele tysiącznika (Hb. Centauri) 25,5; ziele skrzypu (Hb. Equiseti) 50,0; korzeń mniszka lekarskiego (Radix Taraxaci offic.) 50,0. 4 łyżki tej mieszanki wieczorem zalać 3 szklankami wrzątku, zostawić na całą noc pod przykryciem. Rano lekko podgrzać przez 10-15 min., nie dopuszczając do wrzenia. Pić 3 x dziennie 1/2 godziny przed posiłkami.

Kamica nerkowa. Vademecum fitoterapii, W-wa 1959, s.268, zaleca picie odwaru o następującym składzie: Rp. ziele bratka polnego (Hb. Violae tricol.) 30,0 g; ziele skrzypu polnego (Hb. Equiseti) 30,0; ziele rdestu ptasiego (Hb. Poligoni avicularis) 25,0; ziele dziurawca (Hb. Hyperici) 25,0; korzeń mniszka lekarskiego (Radix Taraxaci) 25,0; korzeń żywokostu (Radix Symphyti) 25,0. Odwar z 1 łyżki tej mieszanki gotować w 1 szklance wody 10-15 min; odstawić na ok. 1/2 godziny. Pić ciepły 3-4 x dziennie.

 

Zofia Szanter
fot: Katarzyna Szymańska

Czytelnia: