NaturalnaMedycyna

Papryka

Papryka (Capsicum L) [rodzina psiankowatych (Solanaceae Juss)] jest półkrzewem. Rodzaj ten liczy 4 gatunki: Capsicum angulosum Mill. (2n=24); Capsicum conicum Meyer (2n=24); Capsicum pubescens R. et P (2n=24); Capsicum annuum L. (2n=24)

  

 

Papryka pochodzi z Ameryki Środkowej, z Meksyku, Peru i Gwatemali, i była uprawiana oraz spożywana przez Indian na długo przed przybyciem Hiszpanów. Ciekawostką jest fakt stosowania przez Azteków ostrych odmian papryki jako „gazów bojowych”. Przy odpowiednim wietrze, duszące opary podsmażanej na tacach papryki skutecznie odpierały ataki wrogów. Można powiedzieć, że o setki lat wyprzedzili Europę w stosowaniu „gazu pieprzowego” używanego obecnie do rozpędzania demonstracji i do obrony osobistej (aerozol przeciwko agresywnym psom).

W Europie papryka zagościła w 1493 roku w Hiszpanii. Dlatego na Zachodzie zwana jest często hiszpańskim pieprzem. Następnie trafiła do krajów basenu Morza Śródziemnego, Afryki i Indii. W XVI wieku rozpowszechniła się w Niemczech, Belgii, Anglii i na Węgrzech. Do Polski ostre odmiany trafiły z Turcji (stąd nazwa pieprz turecki), a do Rosji z Azji południowo zachodniej.

Papryka uprawiana jest w wielu rejonach klimatu tropikalnego, subtropikalnego i umiarkowanego. Ponieważ nie znosi temperatur poniżej 0 stopni Celsjusza (ginie w temperaturze od -0,3 do -0,5 stopnia C) z reguły uprawiana jest jako roślina jednoroczna (podobnie jak pomidory), w chłodniejszych regionach pod osłonami.

W większości literatury papryka opisywana jest jako roślina jednoroczna o długim (ponad 180 dni) okresie wegetacji. Bardzo rzadko spotyka się informacje o uprawach kilkuletnich. Bardzo ciekawy opis takiej uprawy znajduje się w książce pani Wandy Szymczyk „Z pożogi w busz”. Jest to historia grupy polskich kobiet i dzieci z kresów wschodnich, które na podstawie porozumienia o tworzeniu armii gen Andersa, zawartego przez gen Sikorskiego z rządem radzieckim wydostały się z łagrów ZSRR i przez Persję i Indie dotarły w 1942 roku do Tanganiki (obecna Tanzania). Po zakończeniu wojny autorka z mężem założyli farmę na której uprawiali również ostrą paprykę. Według jej opisu najlepsze zbiory mieli w trzecim roku uprawy. Papryka po okresie intensywnego wzrostu i owocowania przechodziła okres spoczynku (tracąc liście), a w następnym roku wznawiała cykl, podobnie jak u nas krzewy porzeczek.

Papryka roczna posiada łodygę zielną o wysokości około 40 cm, drewniejącą u nasady, a w górze silnie rozgałęzioną. Ma liście ogonkowe, gładkie, ciemnozielone, jajowate, zaostrzone na wierzchołku. Kwiaty osadzone w kątach liści pojedynczo, rzadziej parami lub zebrane w pęczki mają barwę od białej do szaro-fioletowej.

Papryka ostra, którą hodowałem w domu (w doniczkach na oknie) miała białe pojedyncze kwiaty intensywnie pachnące pokrojonym ogórkiem.

Owocem papryki jest kilkukomorowa, pusta wewnątrz, jagoda z licznymi, bladożółtymi , płaskimi nasionami (nasiona zachowują zdolność kiełkowania przez 3 – 4 lata). Owoce w fazie dojrzałości technologicznej są: jasnozielone, zielone, ciemnozielone, białe lub kremowe, a w fazie dojrzałości fizjologicznej: żółte, pomarańczowe, czerwone, ciemnoczerwone, wiśniowe lub brązowe. Masa owocu w zależności od odmiany waha się od 0,25g do 200g. Owoce papryki rocznej zawierają 2 – 8,4% cukrów, około 1,5% białka, 125 – 310mg% witaminy C, 1,6 – 13,9mg% prowitaminy A, mniejsze ilości witamin B1, B2, E, K, PP, kwasy organiczne, olejek eteryczny, tłuszcz, sterydowe saponiny oraz kapsaicynę (alkaloidopodobny amid) posiadającą palący smak i silne właściwości drażniące. (kropla wody zawierająca 5mg kapsaicyny może powodować odczuwalne „palenie”.)

Odmiany papryki możemy podzielić na słodkie i ostre w zależności od ilości występującej w owocach kapsaicyny – papryka słodka zawiera jej mało, ostra około 1%, bardzo ostra do 2%. Paprykę słodką używamy w gospodarstwach domowych surową, gotowaną lub pieczoną w różnych potrawach. W przemyśle spożywczym mieloną słodką papryką witaminizuje się konserwy i różne inne produkty. Papryka ostra występuje najczęściej jako przyprawa. Używana jest również tak w medycynie ludowej, jak i w oficjalnej. W Polsce Tinctura Capsici otrzymywana z owoców papryki ostrej wchodziła w skład maści Histadermin i Linimentum Capsici compositum, a wyizolowana kapsaicyna to składnik preparatów Capsiderm, Capsiplex i Capsigel (dane zaczerpnięto z książki „Rośliny lecznicze i bogate w witaminy” wydanej w 1987r przez Państwowe Wydawnictwo Rolnicze i Leśne). Nalewkę na owocach ostrych odmian papryki stosuje się do nacierań przy nerwobólach (np. nerwobólu lędźwiowym), „zapaleniu korzonków”, zapaleniach mięśni , oraz rwie kulszowej. Papryka ostra stosowana bywa w maści na odmrożenia.

Prowadzone ostatnio badania sugerują, że kapsaicyna może być skutecznym lekarstwem w walce z nowotworami. Naukowcy z Nottingham University zaobserwowali, że kapsaicyna atakuje mitochondria komórek nowotworowych doprowadzając je do samozniszczenia. Jednocześnie nie uszkadza komórek zdrowych. Więcej informacji na ten temat można znaleźć w artykule „Papryka zabija raka” (z 11-01-2007)  w dziale „ z ostatniej chwili” ( w części „Archiwum”).

Zachęcam wszystkich do częstszego używania papryki tak słodkiej jak i ostrej. Jeżeli dopiero zaczynają Państwo przyjaźń z tym warzywem to w pierwszych miesiącach papryka powinna być mikroskopijnym dodatkiem, a następnie dawkę należy ostrożnie zwiększać. Organizm musi mieć czas na przyzwyczajenie się do zmiany w diecie. Również po długich przerwach zalecane jest stopniowe zwiększanie dawki.

  

 

Wiadomości o papryce zebrał i opracował Leszek Grześlak

Czytelnia: