NaturalnaMedycyna

Skrzyp

Skrzyp polny (Equisetum arvense) 

 

Roślina popularna w całym kraju. Rośnie na glebach piaszczystych, najczęściej na nieużytkach, przy drogach, nad rzekami, jest chwastem wielu upraw. Trudny do wyplenienia, gdyż z każdego małego odcinka kłącza rozgałęzionego w ziemi wyrasta nowa roślinka. Wiosną wyrastają najpierw pędy zarodnikowe zakończone kłosem, a po ich zaniku pojawiają się pędy płone z okółkowo ułożonymi gałązkami. Nazwa rośliny wywodzi się prawdopodobnie od tego, że przy pocieraniu jej w palcach słychać chrzęst, skrzypienie.

Przed 200 – 300 mln. lat paprocie skrzypy i widłaki były olbrzymimi drzewami. Dziś spotyka się u nas kilkanaście różnych odmian skrzypu ale do celów leczniczych używa się tylko skrzypu polnego. Inne gatunki skrzypu to skrzyp leśny (Eąuisetum silvaticum) o pędach silnie rozgałęzionych i często zwisających, skrzyp olbrzymi (Eguisetum maximum) o białych międzywęźlach, skrzyp łąkowy o sinozielonych pędach -Eguisetum pratense) oraz skrzyp błotny (Eguisetum palustre). Inne nazwy: chwoszcz, chwoszczka, jedlinka polna, strzępka, przęstka, krzemionka, koński ogon.

Surowce - właściwości lecznicze

W celach leczniczych wykorzystywane są pędy płone (zielone). Zbiera się je od lipca do sierpnia, gdyż zawierają wtedy najwięcej związków krzemu. Ziele skrzypu zawiera przede wszystkim dużo krzemionki i to postaci rozpuszczalnej, dobrze przyswajalnej, ponadto flawonoidy - izokwercytrynę, ekwizetrynę, saponiny, garbniki, kwasy organiczne i sole mineralne. Krzem stosunkowo łatwo rozpuszcza się w wodzie, przenika przez ścianę jelit do krwioobiegu, częściowo gromadzi się w tkance łącznej skóry, krwinkach czerwonych i trzustce. Pozostała część aktywizuje się w różnych procesach regeneracyjnych: bierze udział w zabliźnianiu się ran pooperacyjnych, po zranieniach, bierze czynny udział w procesie wapnienia ognisk gruźliczych- szczególnie w płucach. Z tej przyczyny od dawna jest stosowany w medycynie ludowej do leczenia gruźlicy.

Medycyna ludowa uważała skrzyp za cenny lek w przewlekłych zapaleniach oskrzeli, a także polecała go do płukania ust i gardła w stanach zapalnych, do pielęgnacji włosów w przypadkach łysienia. Cyganie używali skrzypu jako leku przeciw padaczce. Wykorzystuje się też inne zioła zawierające dużo krzemionki jak: ziele miodunki, rdest ptasi.

Zbiór i konserwacja

Pędy płone (zielone) ścina się przez całe lato, 10-15 cm nad ziemią. Na lekarstwo należy wybierać pędy zdrowe, bez rdzy. Suszenie powinno odbywać się w miejscach ocienionych i przewiewnych, w suszarniach w temperaturze nie wyższej niż 35 - 4O°C. Suszone ziele skrzypu przechowywać należy w suchych pomieszczeniach.

Działanie

Krzem odgrywa bardzo ważną rolę jako składnik kości i moczu pełniąc w moczu rolę koloidu ochronnego, zapobiegając wytrącaniu się składników krystalicznych w drogach moczowych. Pozwala zachować równowagę miedzy krystaloidami a koloidami. Ma działanie moczopędne i jest ono nawet silniejsze niż wielu znanych farmaceutycznych środków moczopędnych. Związki czynne zawarte w skrzypie zwiększają ilość wydalanego moczu, a wraz z nim szkodliwych produktów przemiany materii.

 

Dzięki zawartości związków krzemu skrzyp ma duże znaczenie w procesach regeneracyjnych, wpływa na metabolizm kolagenu a w konsekwencji na gojenie się ran i odbudowę kości. Część krzemionki gromadzi się w trzustce, skórze i krwinkach czerwonych, natomiast reszta stanowi tzw. postać czynną. Krzemionka w błonach śluzowych i w naczyniach krwionośnych, a zwłaszcza kapilarnych, przeciwdziała ich nadmiernej łamliwości, pękaniu, zmniejsza ich przepuszczalność przyczyniając się w sposób pośredni do zmniejszania obrzęków związanych z zaburzeniami krążenia. Odgrywa kluczową rolę w ochronie naczyń przed postępującym procesem miażdżycowym. Zapobiega pękaniu naczyń krwionośnych w mózgu (udarom mózgu).

 

Skrzyp opóźnia proces starzenia się. Związki czynne zawarte roślinie poprawiają stan włosów i paznokci, są ważne w procesach odpornościowych. Ziele skrzypu jest szczególnie cenne dla ludzi w wieku podeszłym i dla kobiet karmiących, gdyż poprawia mineralizację kości. Korzystne jest używanie go w przypadkach przedłużających się krwawień miesięcznych, a także w niewielkich krwawieniach z przewodu pokarmowego. Ma działanie regulujące przemianę materii. Stosuje się go w schorzeniach nerek i pęcherza moczowego jak : zapalenie pęcherza, zapalenie miedniczek nerkowych, kamica nerkowa oraz w krwawieniach z dróg moczowych (krew w moczu) i krwawieniach z płuc. Niekiedy stosowany jest jako lek pomocniczy w leczeniu cukrzycy. Zewnętrznie zaleca się stosowanie skrzypu w zapaleniu spojówek (pieczenie i ropienie powiek), jako płukankę do włosów w przypadku nadmiernej ich łamliwości i rozdwajania końcówek, łupieżu oraz w postaci okładów na owrzodzenia, trudno gojące się rany, oparzenia i stłuczenia.

Przepisy lecznicze


Odwar ziela skrzypu Dwie łyżki stołowe zalać 2 szklankami wody, doprowadzić prawie do wrzenia przez 20 minut, odstawić na noc. Rano odcedzić. Pić 2-3 razy dziennie po szklance płynu między posiłkami. Stosować jako łagodny środek moczopędny i regulujący przemianę materii, pomocniczo w chorobie gośccowej i skazie moczanowej. W nadmiernych krwawieniach miesięcznych kobiet pić 4 razy dziennie 2/3-1 szklankę odwaru. W grużlicy i krwawieniach z dróg oddechowych należy sporządzić odwar z 4 łyżek ziela na 3 szklanki wody i pić porcjami w ciągu dnia. Powtarzać przez kilka tygodni jako środek pomocniczy. Przeciwskazania – nie stosować przy ograniczonej filtracji kłębków nerkowych w kłębuszkowym zapaleniu nerek. Działania uboczne – ze względu na zawartość antywitaminy B1, po długotrwałym stosowaniu przetworów ze skrzypu, może nastąpić niedobór wit.B1 z charakterystycznymi objawami awitaminozy B1 ( Beri-Beri). W celu uzupełnienia zasobów tej witaminy należy przyjmować codziennie 1 tabl. wit. B1 3 mg ( 0,003)


Odwar do użytku zewnętrznego. Stosuje się pod postacią okładów i kąpieli do wspomagania gojenia się ran. Zalać 10 łyżeczek grubo sproszkowanego ziela 1 litrem wrzącej wody, gotować przez 30 min na małym ogniu i przecedzić. Zanurzyć w wywarze sterylną gazę opatrunkową i robić z niej okłady 2-3 x dz. Do kąpieli użyć 200 g ziela na 1 kąpiel.


Odwar z dodatkiem poziomek. Ziela skrzypu 2 łyżki stołowe i 1 łyżkę stołową ziela poziomek - przyrządzać i stosować jak wyżej.


Zioła w łysieniu – zmieszać 50 g ziela skrzypu i korzenia pokrzywy oraz po 25g korzenia łopianu i kwiatów nagietka. Zalać 3-4 łyżki ziół litrem wody ciepłej i gotować powoli 5-10 min. Odstawić na 10 min i przecedzić. Zmywać odwarem owłosioną skórę głowy, lekko masując. Nie wcierać lecz zawinąć ręcznikiem na 30 min. Przed zabiegiem umyć włosy mydłem siarkowym lub dziegciowym. Stosować co 2-3 dni a w miarę poprawy raz na tydzień. Dodatkowo stosować doustnie organiczny preparat wapnia.


Mieszanka ziołowa przeciw wypadaniu włosów Zmieszać równe części ziela skrzypu, korzenia łopianu, ziela nawłoci, ziela fiołka trójbarwnego i ziela uczepu trójdzielnego lub liści brzozy. Zalać 2 łyżki ziół 2 ½ szklanki wody ciepłej i pozostawić na 1 godz do spęcznienia. Ogrzać powoli do wrzenia, odstawić na 15 min. i przecedzić. Pić 2-3 szklanki 3 razy dziennie między posiłkami. Dodatkowo stosować wit. E 2 x 400j, Beta Karoten (prowitamina A) 10 000 - 25 000j/dobę.

 

lek. med. Andrzej Janus

 http://www.janus.net.pl

 

fot. Katarzyna Szymańska

Czytelnia: