NaturalnaMedycyna

Żywność a medycyna: co wiemy o aronii?

O tym, że żywność może zapobiegać chorobom, a także leczyć – wiedziano od czasów starożytnych. Wszystkie wielkie systemy medyczne: medycyna chińska, tybetańska czy hinduska Ayurweda zwracały wielką uwagę na sposób życia, dietę i miały swoje rośliny lecznicze. W diecie ludów Północy tradycyjnie źródłem witamin i innych cennych związków były owoce jagodowe: czarne jagody, maliny, porzeczki, żurawina. Nasi przodkowie zbierane w lesie jagody suszyli, przerabiali na soki, nalewki czy konfitury (niestety, tradycja domowych przetworów ginie i zastępuje nas przemysł).

Amerykańscy Indianie uważali jagody za dar Wielkiego Ducha pomagający zachować zdrowie i leczyć choroby, a zimą jedli suszone mięso z żurawiną. Drugą cenną rośliną z tego samego rejonu jest aronia, jej ojczyzną są obszary Wielkich Jezior. W Polsce pierwsze plantacje założono na początku lat 80-tych.

 

Aronia jest spokrewniona z jarzębiną i jest odporna na mróz. Jej uprawa stała się polską specjalnością: wyprodukowano miliony sadzonek, z których powstały tysiące hektarów plantacji.

Jakie są zalety aronii?

  • Jest uprawiana na dużych areałach, a owoce zbiera się kombajnem
  • Nie wymaga środków ochrony roślin, bo nie ma naturalnych szkodników.
  • Nie akumuluje metali ciężkich ani toksyn.
  • Kwitnie po okresie wiosennych przymrozków i co roku daje dobre plony.
  • Ma unikalny skład chemiczny: najwyższą zawartość antocyjanin i katechin ze wszystkich znanych owoców.

W owocach aronii stwierdzano ponad 0,5 g antocyjanów (ciemnoczerwonych barwników, występujących też w czerwonym winie) w 100 g owoców, znacznie więcej niż w owocach czarnego bzu czy czarnej porzeczce. To jedno z najbogatszych źródeł antocyjanów w przyrodzie! Owoce mają ok. 1,5 g katechin i ich polimerów – tanin. Bardzo dużej ilości tanin aronia zawdzięcza cierpki smak, jej owoce nie są smaczne na surowo.

Bardzo interesujący okazał się też następny z bioaktywnych składników aronii: kwas chlorogenowy. Pokazano na szczurach, że podawanie tego kwasu zwiększa tolerancję glukozy i spowalnia jej wchłanianie, zmniejsza też poziom lipidów we krwi. Korzystnie byłoby kontrolować poziom glukozy i lipidów stosując odpowiednie produkty żywnościowe.

Jak wiadomo, dieta niskotłuszczowa i bogata w antyoksydanty zmniejsza zarówno ryzyko otyłości jak i insulino-odporność. Ze względu na dużą zawartość antocyjanów i kwasu chlorogenowego, aronia może być polecana jako uzupełnienie diety diabetyków.

Polifenole aronii: antocyjany, taniny i kwas chlorogenowy to związki mające silne właściwości antyoksydacyjne. Zainteresowanie świata medycyny aronią wynika głównie z poszukiwania efektywnych antyoksydantów, czyli substancji likwidujących wolne rodniki. Reakcje rodnikowe przyczyniają się bowiem do rozwoju większości chorób cywilizacyjnych, a także do przyspieszonego starzenia się organizmu. Aby tym procesom skutecznie zapobiegać, na naszych talerzach codziennie musi być wystarczająco dużo owoców i warzyw. Osobom zapracowanym, przemęczonym, które nie mają czasu na przygotowanie surówek, warto polecić suplementy diety, takie jak np. antocyjany aroniowe czy ekstrakt z zielonej herbaty.

Badania sugerują, że ekstrakty z owoców czy ziół mogą działać ochronnie, przeciwdziałając powstawaniu miażdżycy, a w konsekwencji chorobom serca i układu krążenia. Czy w tym celu można zastosować produkty z aronii? Tak! Wiadomo też, że ekstrakt antocyjanów aroniowych obniża ciśnienie, ale badania kliniczne jeszcze trwają.

Innym znanym efektem działania antocyjanów jest poprawa widzenia. Kiedyś lotnikom podawano dżem z czarnych jagód, teraz przemysł farmaceutyczny produkuje ekstrakty w kapsułkach. Ekstrakt wpływa na przepływ krwi w naczyniach kapilarnych i poprawia ich elastyczność. Bioaktywnymi składnikami są zarówno antocyjany, jak i katechiny; oba typy związków są też w owocach aronii. Logiczny wniosek: szklanka soku z aronii dla komputerowców!

Procesy utleniania (stres oksydacyjny) mają wpływ na rozwój chorób neurodegeneracyjnych, takich jak choroba Alzheimera, Parkinsona czy starcza demencja. Upośledzenie funkcji mózgu następuje z wiekiem, ale w spowolnieniu tych procesów mogą być pomocne związki otrzymywane z jagód. Pokazano, że poprawiają pamięć i pracę mózgu, a ich rola jest intensywnie badana w wielu laboratoriach na świecie.

Owoce aronii mogą też okazać się cenne w profilaktyce chorób nowotworowych. W eksperymentach na zwierzętach pokazano, że w grupie dostającej ekstrakt antocyjanów aronii rozwijało się mniej nowotworów, mniej też było przerzutów, mimo kancerogennej diety. Ekstrakty z winogron, czarnych jagód oraz aronii testowano na komórkach jako potencjalne preparaty zapobiegające rozwojowi nowotworu jelita grubego. Okazało się, że wszystkie trzy ekstrakty hamowały wzrost komórek rakowych, ale najsilniejszy efekt był po dodaniu ekstraktu z aronii. Cenny okazał się też błonnik aroniowy. Produkuje się go z wytłoków pozostających po wyciśnięciu soku. Podobnie do innych błonników, działa doskonale na perystaltykę zapobiegając zaparciom. Jednocześnie ma też bardzo dużo antocyjanów i innych cennych związków polifenolowych. Suszone, zmielone wytłoki aroniowe dodano więc do chleba. Powstał smaczny produkt, który można określić jako żywność funkcjonalną, pozwalającą utrzymać w zdrowiu serce i przewód pokarmowy.

Aronia nie jest kolejnym cudownym środkiem na raka, ani lekiem na chorobę Alzheimera, ale niewątpliwie te drobne, ciemne owoce to żywność o wysokich walorach prozdrowotnych. Warto o tym pamiętać robiąc zakupy w sklepie spożywczym i sięgnąć po dżem, syrop czy chleb aroniowy, a zamiast sztucznie barwionego napoju wybrać sok z aronii.

      

Prof. dr hab. Iwona Wawer, Zakład Chemii Fizycznej, Wydział Farmaceutyczny WUM, Warszawa

    

Przeczytaj inne ciekawe teksty o właściwościach aronii w sekcjach Domowa apteka i Z ostatniej chwili a także artykuł Wolne rodniki tlenowe - wrogowie czy sprzymierzeńcy?

Czytelnia: