NaturalnaMedycyna

O powietrzu, wodach i okolicach

Dlaczego nie mogę napić się wody prosto z kranu? Czy bezpiecznie jest oddychać na ulicy w wielkim mieście? Gdzie znaleźć prawdziwy las pełen zwierząt i wielkich drzew, w którym dobrze jest odpocząć i zregenerować siły?

Podobne pytania jeszcze niedawno nurtowały tylko bohaterów powieści fantastycznych, dzisiaj zadajemy je sobie coraz częściej, są częścią naszej codzienności i świadczą o tym, jak istotny jest wpływ środowiska przyrodniczego na naszą kondycję i zdrowie.

 

Termin środowisko przyrodnicze w znaczeniu otoczenia (z gr. oikos) obejmuje zbiór wszystkich budujących go komponentów czyli: skał wraz z ukształtowaniem powierzchni, gleb, wód, powietrza, roślin i zwierząt oraz łączących ich relacji. Próbując ustalić wpływ otaczającej przyrody konieczne jest uzupełnienie, o czyje środowisko chodzi. Naukowcy najczęściej rozpatrują środowisko przyrodnicze, jako otoczenie organizmów żywych - mają wówczas na myśli całokształt warunków, które na nie wpływają oraz to w jaki sposób rośliny, zwierzęta i ludzie determinują swoje środowisko.

 

Gdy zastanawiamy się nad znaczeniem środowiska przyrodniczego, zazwyczaj jako pierwsze skojarzenia nasuwają się: brudna woda, hałas, zanieczyszczenia atmosferyczne i góry śmieci. Owszem cechy te stanowią o naszym otoczeniu, ale są to jedynie przejawy zmian, jakie w środowisku zachodzą, spowodowane działalnością człowieka. Jak zatem wpływają na nas podstawowe cechy środowiska m.in.: temperatura powietrza, rodzaj skał czy roślin rosnących w pobliżu naszego domu? W proponowanym cyklu po kolei przyjrzyjmy się poszczególnym komponentom środowiska i zastanowimy się, jaki wpływ mają one nasze samopoczucie.

 

Od najdawniejszych czasów człowiek próbował wpływ ten zniwelować, gdy okryty skórami chronił się przed zimnem w jaskiniach i nawadniał nie nadające się pod uprawę pustynie. Jednym z pierwszych dzieł pisanych dotyczących związków człowieka i jego otoczenia w aspekcie zdrowotnym była praca Hipokratesa „O powietrzu, wodach i okolicach”.

O powietrzu...

Wpływ powietrza lub szerzej klimatu na zdrowie dotyczy bardzo wielu czynników począwszy od składu chemicznego atmosfery i zanieczyszczeń. Obejmuje także: hałas, przenoszone przez wiatr alergizujące drobiny roślin, pyłki kwiatów, roztocza oraz emitowane przez rośliny fitoncydy (działające bakteriobójczo) i olejki eteryczne. Najważniejszym czynnikiem jest jednak dla nas temperatura i wilgotność, które wraz z wiatrem kształtują tak zwany klimat odczuwalny. Do istotnych bodźców klimatycznych należy także wpływ promieniowania słonecznego w tym nadfioletowego (UV), przed którym chronimy się osłoną kremowych filtrów oraz bodźce elektryczne obejmujące jonizację powietrza. Negatywnie na samopoczucie wpływają jony dodatnie, których zwiększona ilość pojawia się m.in. w czasie silnych wiatrów. Prowadzone od lat obserwacje wskazują , że podczas halnego wzrasta liczba bójek oraz dolegliwości związanych z chorobami wieńcowymi. Pozytywnie natomiast ocenia się wpływ jonów ujemnych wytwarzanych m.in. przez wodospady, fale morskie, ale także niektóre drzewa na przykład brzozy.

wodach...

Uwarunkowania zdrowotne związane z wodą dotyczą dwóch problemów: dostępu do wody. czyli ilości zasobów wodnych oraz ich jakości, czyli dostępu do wody czystej. Zasoby i jakość wód powiązane są przede wszystkim ze skałami budującymi okolicę. Od nich zależna jest ilość i skład chemiczny wody, a także możliwość zagrożenia zanieczyszczeniami. Czynniki te często modyfikowane są przez działalność człowieka, który zmienia skład wody np. poprzez chlorowanie, wprowadza zanieczyszczenia i nadmiernie eksploatuje zasoby. Pochylając głowy nad ułomnościami w gospodarowaniu wodą w naszym kraju zastanówmy się czy sami nie zużywamy jej w nadmiarze – tylko myjąc zęby ciurkająca woda to przeciętnie 4 litry niepotrzebnie zużytej wody. Narzekając na brudną wodę w kranie spytajmy sąsiada czy po założeniu wodociągu nie zamienił przypadkiem niepotrzebnej już studni na szambo, powodując skażenie wody gruntowej na wiele lat.

...i okolicach

Również pozostałe komponenty w znaczącym stopniu warunkują naszą kondycję. Skały działają jak już wspomniano pośrednio na wodę i klimat. Ukształtowanie powierzchni terenu uzależnione od odporności skał na erozję wpływa przede wszystkim na tak zwany klimat lokalny. Szczególnie niekorzystne warunki występują w dolinach i obniżeniach, które przyczyniają się do ograniczenia wymiany powietrza. Sytuacja taka może prowadzić do stanów niebezpiecznych dla życia – zatruć i omdleń, gdy w położonym w kotlinie dużym mieście nastąpi stagnacja zanieczyszczonego powietrza. Wśród komponentów środowiska przyrodniczego do najważniejszych sprzymierzeńców naszego zdrowia bez wątpienia należą rośliny. Produkują tlen i pochłaniają zanieczyszczenia atmosferyczne oraz hałas. Najlepiej tłumią hałas drzewa przede wszystkim jawor, lipa szerokolistna i topola berlińska (8-12 DB/100m), ale roślinność obniża także prędkość wiatru i niweluje niekorzystne warunki termiczne na terenach zabudowanych. Zwierzęta stosunkowo rzadko stanowią dokuczliwy składnik środowiska np. przy masowym pojawieniu się komarów i kleszczy. Zwykle należą do najbardziej pozytywnych czynników sprzyjających wypoczynkowi m.in. głosy ptaków.

Ekosystem

Rozważając rolę jaką dla naszej kondycji pełni środowisko przyrodnicze wydaje się, że analiza poszczególnych jego składników jest niewystarczająca. Przecież zanieczyszczenie powietrza lub wody wpływa na człowieka nie tylko bezpośrednio. Emitowane do atmosfery tlenki węgla, związki azotu, dwutlenek siarki opadają także na zbiorniki wodne, glebę i rośliny, wpływają na wietrzenie skał, wdychają je zwierzęta, dotyczą zatem całych ekosystemów. Pozornie nie zagrażający bezpośrednio człowiekowi czynnik, pośrednio może wpływać na ekosystem doprowadzając do jego zniszczenia np. eliminacja niektórych gatunków drzew spowoduje sekwencję wydarzeń: najpierw uciekają się odżywiające się tymi drzewami zwierzęta, a po kilku latach ujawniają się zmiany w glebach i wodzie gruntowej. Zespoły roślin i towarzyszące im zwierzęta wraz ze swoim środowiskiem nieożywionym stanowią bowiem ściśle powiązane całości, zwane ekosystemami.

 

Różnorodne ekosystemy znajdziemy np. w Puszczy Białowieskiej, gdzie w grądowych ekosystemach lasów dębowo-lipowych produkcyjność tlenu jest przeszło dwukrotnie większa niż w ekosystemach borów sosnowych, ekosystemy te odmienne są także pod względem uwilgotnienia i wydzielania substancji lotnych. W efekcie walory grądów sprzyjają pobudzeniu organizmu i wzmożeniu krążenia. Przeciwnie bory sosnowe obniżają ciśnienie krwi i wpływają kojąco na układ nerwowy.

 

Jeszcze inaczej organizm ludzki odbiera środowisko miejskie złożone z ekosystemów związanych m.in. z zabudową wielorodzinną oraz parkami czy skwerami ...ale to już są całkiem odrębne historie.

 

Agata Cieszewska

 

fot. Katarzyna Szymańska

Czytelnia: