NaturalnaMedycyna

Tajemnice herbaty

Wszystkie rodzaje herbat, które możemy nabyć w sklepach na całym niemal świecie, wyprodukowane zostały z surowca pozyskanego z dwóch zaledwie odmian: wspomnianej herbaty chińskiej (Camellia sinensis) i herbaty indyjskiej (Camellia assamica) oraz z ich rozmaitych krzyżówek. Na zróżnicowanie smaku, aromatu i wyglądu naparów herbacianych decydujący wpływ ma nie tylko odmiana krzewu, z którego zebrane zostały liście, ale też metody zbierania i przetwarzania surowca, sposoby uprawy oraz warunki glebowe i klimatyczne, jakie panują na plantacji.

Różnice

Wąskie i delikatne liście herbaty chińskiej maja wszechstronne zastosowanie: używa się ich do produkcji zarówno herbat zielonych, jak też białych, czarnych i oolong. Nieco większe liście herbaty indyjskiej najlepiej nadają się na herbatę czarną, ponieważ zawierają sporo garbników, nadających herbacie goryczkę. Niemały wpływ na smak i aromat herbaty - oprócz gatunku oraz metody zbierania i przetwarzania surowca - mają sposoby uprawy oraz warunki glebowe i klimatyczne, jakie panują na plantacji. Krzewy herbaty indyjskiej wymagają bardziej tropikalnych warunków, nie są też tak odporne na mróz, jak krzewy herbaty chińskiej.


Jakość

Zimozielone, kwitnące niemal przez cały okres wegetacji krzewy herbaciane uprawia się w klimacie subtropikalnym, najlepiej na nasłonecznionych płaskowyżach (powyżej 1000 m npm.), obfitujących w deszcze. Jednak zbyt szybki przyrost roślin (przy przedłużających się opadach) powoduje obniżenie jakości herbaty. Ostrzejsze niż na nizinach warunki powodują, że w górach krzewy rosną nieco wolniej, co wpływa dodatnio na wartości smakowe i aromat przyszłego naparu. Usytuowanie plantacji odnotowane bywa na opakowaniach: herbaty z plantacji wyżynnych zaopatrzone są napisem Highgrown-Teas, a herbaty z plantacji nizinnych - Lowland -Teas. Najwyższą jakość mają herbaty ze zbiorów wiosennych, zwłaszcza z pierwszego zbioru. Ze zbiorów jesiennych często się rezygnuje.


Przetwarzanie liści

Przez cały okres wegetacji z czubka każdej gałązki każdego krzewu herbacianego na plantacji oskubuje się po 2 najmłodsze liście i pąk wierzchołkowy. W zależności od rejonu częstotliwość zbioru waha się od 2 tygodni (w Chinach) do 2 miesięcy (w Japonii). Zbiór trzeba wykonywać bardzo starannie i delikatnie, bowiem listki naderwane lub uszkodzone utleniają się, powodując pogorszenie smaku i aromatu przyszłego naparu. W Chinach, Indiach, Indonezji i na Cejlonie zbioru dokonuje się ręcznie, a na terenach byłego Związku Radzieckiego oraz w Japonii - mechanicznie. W trakcie zbioru specjalnym kombajnem ścinane są jednak całe wierzchołki gałązek, co obniża jakość herbaty. Proces przygotowania suszu przebiegać musi szybko i w sposób kontrolowany, dlatego też wytwórnie herbat umieszczane są zazwyczaj w pobliżu plantacji. Zebrane liście pozostawia się do wstępnego podsuszenia, po czym następuje dalsza obróbka; sposób preparowania liści decyduje o efekcie końcowym - czy otrzymamy herbatę zieloną, czarną lub oolong. Aby otrzymać herbatę czarną (dającą napar o kolorze czerwonym, najbardziej popularną w Europie) podsuszone liście miażdży się i poddaje procesowi utleniania, zwanego fermentacją, dzięki któremu zmienia się kolor suszu i smak przyszłego naparu - garbniki przekształcają się w związki aromatyczne, ale też zmniejsza się udział witaminy C, wapnia i innych związków mineralnych. Herbatę zieloną otrzymuje się bez procesu fermentacji; aby mu zapobiec zebrane i lekko podsuszone liście podgrzewa się na różne sposoby: dusi na parze, praży lub przesmaża na olbrzymich patelniach. Sposób podgrzewania ma istotny wpływ na smak i aromat przyszłego naparu. W wysokiej temperaturze giną enzymy, dzięki czemu nie może dojść do fermentacji i jakichkolwiek chemicznych zmian. Zachowuje się także zielona barwa liści i charakterystyczny aromat. Z kolei herbata oolong jest odmianą pośrednią, poddaną częściowej fermentacji - w zależności od długości tego procesu otrzymuje się herbatę o przewadze cech herbaty zielonej lub czarnej. Ostatnim etapem przygotowywania herbat jest suszenie końcowe, w czasie którego utrwalają się powstałe wcześniej związki aromatyczne. Aby otrzymać jeszcze więcej gatunków herbat, susz herbaciany z różnych plantacji często miesza się w określonych proporcjach.


Wartości herbaty

Zielona herbata nie tylko cieszy swym smakiem i aromatem, ale uważana jest za napój o dobroczynnym działaniu na cały organizm. Zwalcza wirusy i bakterie, poprawia trawienie i wzmacnia zęby. Zmniejsza ryzyko tworzenia się zakrzepów zakrzepów zawału. Ma działanie antynowotworowe i przeciwmiażdżycowe. Zmniejszając ilość wolnych rodników tlenowych powstających w organizmie, spowalnia procesy starzenia. W zielonej herbacie zwraca uwagę znaczna zawartość witaminy C oraz minerałów – fluoru, potasu, wapnia i żelaza. Herbata zielona zawiera prawie tyle witaminy C, co cytryny, a witamina ta (jak twierdzą uczeni chińscy) wcale nie rozkłada się w wysokiej temperaturze podczas zaparzania. Jej ilość zmniejsza się natomiast w trakcie przechowywania suszu, by po upływie 3 lat całkowicie zniknąć.


Napary herbaty (zarówno zielonej jak i czarnej) uważane są za najbogatsze źródło fluoru, pierwiastka niezbędnego dla zachowania zdrowych zębów i higieny jamy ustnej oraz mocnego kośćca. Pijąc herbatę trudno przedawkować ten pierwiastek, co zdarzyć się może, gdy przyjmujemy fluor w tabletkach (przedawkowanie prowadzi do deformacji tkanki kostnej i zębowej).


Szereg leczniczych właściwości zielona herbata zawdzięcza zawartości polifenoli. Polifenole mają sprawdzone działanie przeciwnowotworowe, oczyszczają organizm ze związków rakotwórczych i wzmacniają układ odpornościowych oraz wspomagają działanie niektórych leków antynowotworowych. Co więcej, zwalczają one wirusy i bakterie oraz obniżają ryzyko zawału serca i miażdżycy. Właśnie polifenolom – które podczas naparzania prawie całkowicie przechodzą do naparu – zawdzięcza zielona herbata charakterystyczny gorzki posmak.

Cenione, ożywiające i pobudzające oddziaływanie herbaty – zarówno zielonej jak czarnej – zawdzięczamy zawartej w niej kofeinie i teinie. Dzięki kofeinie herbata usuwa zmęczenie i senność oraz poprawia koncentrację i efektywność pracy umysłu. Działanie to najpełniej odczuwa się po 40 minutach od wypicia herbaty. Przeciwwskazania Zielonej herbaty nie należy pić przy chorobie wrzodowej żołądka, ponieważ pobudza ona wydzielanie soków żołądkowych. Nie należy też popijać nią leków z uwagi na możliwość interakcji. Osoby nerwowe, cierpiące na bezsenność powinny pamiętać o pobudzającym działaniu herbaty, choć wypicie w miłym towarzystwie filiżanki tego naparu może wpłynąć kojąco także na nerwy.


Zofia Szanter

fot:sxc.hu
 

Czytelnia: