NaturalnaMedycyna

Rośliny trujące

konwaliaW lasach i na łąkach całej Polski występuje wiele roślin, które mogą wywołać silne zatrucia. Ze względu na wyjątkową urodę niektóre są ozdobą kolorowych rabat w parkach i przydomowych ogrodach. Do zatruć dochodzi najczęściej przypadkowo, a ich ofiarami przeważnie bywają małe dzieci. Smakowicie wyglądające owoce lub inne fragmenty rośliny zachęcają do ich spróbowania. Wystarczy chwila nieuwagi rodziców, aby w trakcie spaceru po lesie lub w parku doszło do nieszczęścia. Do zatruć dochodzić może już pod koniec zimy, kiedy zakwita wawrzynek wilczełyko. Zagrożenie mija w zasadzie dopiero późną jesienią wraz z końcem okresu wegetacji.

Wawrzynek wilczełyko

Wawrzynek wilczełyko, wilczełyko (Daphne mezereum) – krzew z rodziny wawrzynkowatych wysokości 30 -100cm. Spotykany na terenie całej Polski, zarówno w wilgotnych puszczach jak też na połoninach Bieszczad. Na stanowiskach naturalnych podlega ochronie. Ze względu na dekoracyjne kwiaty i owoce sadzony w parkach i ogrodach jako roślina ozdobna. Jest to jedna z najwcześniej kwitnących roślin. Kiedy zima jest łagodna, już w lutym, na kilka tygodni przed pojawieniem się liści, pojawiają się na gałązkach delikatne, różowe, pachnące kwiaty zebrane w grona. Owoce dojrzewają w czerwcu i lipcu. Są wielkości ziarnka grochu, jajowato-kuliste, koloru jaskrawo-czerwonego o gorzkim, piekącym smaku.

 

Wawrzynek wilczełyko jest rośliną silnie trującą. Toksyczne są zarówno owoce jak i kora gałązek. Roślina nie traci toksyczności po wysuszeniu. Nawet przypadkowy kontakt soku rośliny ze skórą lub błoną śluzową, np. przy pielęgnacji w ogrodzie może spowodować miejscowe zaczerwienienie i obrzęk. Zatrucie czerwonymi owocami zdarza się dość często, zwłaszcza u dzieci. Za dawkę śmiertelną u dzieci uważa się 10 -12 dojrzałych jagód. Typowe objawy zatrucia wewnętrznego to bolesny obrzęk błony śluzowej jamy ustnej. Następnie pojawia się ślinotok, uczucie pragnienia, bóle żołądka. Możliwe są nudności i wymioty oraz biegunka. Pierwsza pomoc polega na wywołaniu wymiotów. W każdym przypadku niezbędna jest natychmiastowa pomoc lekarska, płukanie żołądka zawiesiną węgla, ewentualne podanie środków przeciwbólowych. Śmiertelność wynosi około 30 %

Konwalia

Konwalia majowa, lanuszka (Convallaria majalis) jest byliną kłączową z rodziny liliowatych. Rośnie w lasach mieszanych tworząc duże skupiska. Wysokość około 15cm. Liście duże, podłużne. Zakwita w maju. Na łodyżkach pojawiają się białe, drobne dzwonki o pięknym zapachu. Pod koniec lata w miejscu kwiatów pojawiają się drobne, pomarańczowo-czerwone okrągłe owoce. W stanie dzikim jest pod częściową ochroną. Często uprawiana w ogrodach jako roślina ozdobna lub lecznicza, w uprawach zielarskich.

 

Surowcem zielarskim są rozkwitające kwiatostany wraz z szypułką i otaczającymi ją liśćmi. Ziele konwalii jest surowcem dla przemysłu zielarskiego do otrzymywania leków nasercowych. Zbyt duże dawki są toksyczne, dlatego należy używać preparaty gotowe i stosować się do zaleceń na opakowaniu. Przyczyną zatrucia są najczęściej owoce. Ze względu na bardzo intensywny zapach nie poleca się stawiania bukietów z konwalią w sypialni. Osoby bardziej wrażliwe mogłyby rano odczuwać nudności albo bóle głowy.

Bieluń

Bieluń dziędzierzawa, diabelskie ziele, dendera, cierniste jabłko (Datura stramonium) jest pospolitym, jednorocznym chwastem z rodziny psiankowatych. Rośnie w ogrodach, na polach, na nieużytkach i rumowiskach. Wysokość rośliny może dochodzić nawet do 1 m. Ma ciemnozielone, ząbkowane, dość duże liście o nieprzyjemnym zapachu. Kwitnie od czerwca do października. Kwiaty są przeważnie białe z lekkim odcieniem zieleni lub fioletu u podstawy kielicha, okazałe. Owocem jest kolczasta torebka, w której znajduje się około 400 - 600 nasion koloru czarnego. Nasiona pojawiają się jesienią.

 

Trująca jest cała roślina. Występują w niej trujące alkaloidy m.in.: L-hioscyjamina, atropina, L-skopolamina, apotropina, belladonna, nikotyna. Porażają one zakończenia układu przywspółczulnego. Objawami zatrucia są: szerokie źrenice oczu, porażenie akomodacji oka, zahamowanie wydzielania łez. Spowalnia się perystaltyka jelit, zmniejsza wydzielanie soku żołądkowego i śliny. Następuje przyspieszenie czynności serca i rozszerzenie oskrzeli. Działa silnie halucynogennie. Bieluń jest stosowany do produkcji papierosów dla astmatyków. Jest to roślina silnie trująca. Aby pomóc zatrutemu, konieczne jest jak najszybsze przewiezienie go do szpitala, gdzie wykonuje się płukanie żołądka.

Wilcza jagoda

Pokrzyk wilcza jagoda, psia wiśnia (Atropa belladonna) - bylina z rodziny psiankowatych. Rośnie dziko w Europie, Azji Zachodniej i Afryce Północnej. W Polsce występuje na pogórzu, w lasach i zaroślach. Krzew osiąga 2 m wysokości. Ma duże, jajowate, ciemnozielone liście i zwisające brunatno-fioletowe kwiaty. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Jej owoce to jagody (w zielonym kielichu), średnicy 1-2,5 cm, początkowo zielone, później błyszcząco-czarne. Owoce dojrzewają od lipca do listopada.

 

Surowcem leczniczym są korzenie i kłącza oraz liście zbierane z roślin uprawianych na plantacjach. Zawierają one alkaloidy: atropinę, L-hioscyjaminę, skopolaminę i belladonninę. Pokrzyk wilcza jagoda jest w całości rośliną śmiertelnie trującą i nie nadaje się do samodzielnego stosowania leczniczego. Dawką śmiertelną może być zjedzenie kilku jagód. Rzadko występuje zatrucie na skutek spożycia liści. Dawka toksyczna w przypadku liści - powyżej 0,3 g. Objawy zatrucia to przyspieszenie oddechu, suchość w ustach, rozszerzenie źrenic, przyspieszona akcja serca. Działa halucynogennie.

Lulek jadowity

Lulek czarny, lulek jadowity, szalej czarny (Hyoscyamus Niger). Roczna lub dwuletnia roślina zielna z rodziny psiankowatych. Rośnie przy drogach, na rumowiskach, nieużytkach. Wysokość rośliny wynosi około 75cm. Ma kleistą, owłosioną łodygę i liście. Liście są grube, ciemnozielone. Kwiaty skupione na szczycie łodygi, brunatno-żółte lub zielonkawe z ciemnym środkiem, długości około 4cm. Owoce w kształcie torebek zawierają liczne brązowe nasiona. Kwitnie od czerwca do października, owocuje od sierpnia do listopada.

 

Zawiera alkaloidy tropinowe, głównie L-hioscyjaminę i L-skopolaminę, niewielką ilość atropiny, apoatropiny oraz garbniki. Zatrucia zdarzają się przede wszystkim po zjedzeniu nasion. Przebiegają z niepokojem, zawrotami głowy, przyspieszonym biciem serca i podwyższonym ciśnieniem. Występują zaburzenia mowy i widzenia. Roślina halucynogenna, silnie (śmiertelnie) trująca.

Szczwół plamisty

Szczwół plamisty, pietruszka psia, weszka, pietrasznik plamisty (Conium maculatum) Roczna lub dwuletnia roślina z rodziny Baldaszkowatych. Występuje powszechnie w wielu krajach Europy. Rośnie na nieużytkach, śmietnikach, na przydrożach, w miejscach cienistych i wilgotnych. Wysokość rośliny dochodzi do 2 m. Łodyga jest zielona w wyraźne, brązowe plamy, ciemniejsza na dole. Liście przypominają nać pietruszki, kwiaty są białe, skupione w dużych baldaszkach, a owoce kuliste. W dni upalne i po zgnieceniu łodyg roślina wydziela niemiły zapach. Zatrucia zdarzają się dość rzadko, głównie wskutek pomylenia rośliny z roślinami przyprawowymi takimi jak koper, seler.

 

We wszystkich częściach rośliny znajdują się alkaloidy – głównie koniina. Koniina wchłania się bardzo szybko przez błony śluzowe i skórę. Objawy zatrucia to wymioty, bóle brzucha, ślinotok, rozszerzenie źrenic, zaburzenia widzenia, drętwienie nóg, drgawki. Zatrucia rzadko bywają śmiertelne. Zgon następuje przy dużych dawkach na skutek paraliżu mięśni oddechowych. Pierwsza pomoc polega na wywołaniu wymiotów i szybkim przetransportowaniu chorego do szpitala.

Zimowit

Zimowit jesienny (Colchicum autumnale) spotkać go można na wilgotnych łąkach oraz ogrodowych rabatach. Zakwita jesienią (sierpień, wrzesień). Kwiat ma podobny do krokusa, lecz nieco większy, różowo-fioletowy z żółtymi pręcikami. Owoce - grube torebki wypełnione nasionami – pojawiają się na wiosnę. Zatrucia u dzieci występują zazwyczaj właśnie po zjedzeniu nasion. Dorośli mylą liście rośliny np. z czosnkiem.

 

Kolchicyna – alkaloid występujący we wszystkich częściach zimowita jest jednym z najbardziej trujących związków roślinnych. Ma zdolność przenikania przez barierę łożyskową, stanowiąc zagrożenia dla płodu. Objawy zatrucia pojawiają się po kilkugodzinnym okresie utajenia i cechują się silnym pieczeniem w jamie ustnej, problemami z przełykaniem, bólami brzucha, wymiotami i biegunką. Występują bolesne skurcze pęcherza moczowego. Obserwuje się też ślady krwi w moczu. Bez szybkiej pomocy lekarskiej może dojść do ciężkiego odwodnienia i zapaści krążeniowej. Podobnie jak w przypadku innych roślin trujących niezbędna jest szybka hospitalizacja.

Szalej

Szalej jadowity – (cykuta, pietruszyca wodna) Cicuta virosa rośnie w miejscach podmokłych, na brzegach stawów i jezior, przy rowach na terenie całego kraju oprócz gór. Ma bulwiaste kłącza podobne do tataraku z widocznymi na przekroju komorami powietrznymi. Na nagich łodygach znajdują się pierzaste, długie liście podobne do pietruszki lub selera. Właśnie to podobieństwo jest główna przyczyną omyłkowych zatruć. Kwiaty są białe, ułożone w baldaszki. W sierpniu pojawiają się drobne, jajowate owoce barwy żółto-zielonej.

 

Cała roślina zawiera trujący alkaloid - cykutoksynę. Najwięcej jest go w świeżym soku. Objawy zatrucia występują bardzo szybko. U dzieci nawet w kilka minut po spożyciu. Pojawiają się drgawki podobne do epileptycznych, silne pobudzenie a następnie porażenie układów oddechowego i naczynioruchowego. Trucizna atakuje także nerw błędny. Dawka śmiertelna to około 3 gramy kłącza. Po spożyciu mniejszej dawki występują objawy zatrucia żołądkowo-jelitowego i silne bóle głowy. Pierwsza pomoc polega na szybkim przewiezieniu do szpitala. Wcześniej można spróbować wywołać wymioty.

Naparstnica

Naparstnica purpurowa (Digitalis purpura) – Roślina ta dość rzadko występuje w stanie naturalnym, ale często można ją spotkać w parkach i ogrodach ze względu na wyjątkową urodę. Pędy kwiatowe są długie i mają około 30 purpurowych, lejkowatych, wewnątrz poplamionych i owłosionych kwiatów. Kwitnie od czerwca do sierpnia. Do zatruć dochodzi w zasadzie tylko u dzieci, które mogą zjeść ładnie wyglądające kwiaty. Spożycie zaledwie kilku może wywołać bardzo poważne zatrucie. Inne okoliczności zatruć to pomylenie liści naparstnicy z liśćmi dziewanny u osób zbierających zioła na potrzeby domowe.

 

Naparstnica zawiera glikozydy nasercowe. Zatrucie wywołuje zaburzenia rytmu serca. U około 80% chorych obserwuje się uporczywe wymioty, czasem pojawia się kolka lub biegunka. Występują też bóle i zawroty głowy, zaburzenia widzenia, halucynacje.

Tojad

Tojad mocny, tojad mordownik, pantofelki (Aconitum napellus) Roślina ta należy do rodziny Jaskrowatych. W Polsce jego siedliskiem są m.in. Sudety, Tatry. Czasem jest też uprawiany jako roślina ozdobna w parkach i ogrodach. Tojad osiąga wysokość do 1,5 m. Na górze łodygi w czerwcu wyrasta duży kwiatostan o barwie ciemnoniebieskiej z odcieniem fioletowym. Koniec kwitnienia to wrzesień. Wszystkie części rośliny są wyjątkowo trujące. Zawierają m.in. akonitynę, która jest jedną z najsilniejszych i najszybciej działających trucizn roślinnych. Ponieważ akonityna przenika przez skórę zaleca się zakładanie rękawic ochronnych przy wykonywaniu zabiegów pielęgnacyjnych na roślinach ogrodowych. Kontakt z sokiem powoduje miejscowy rumień, zapalenie skóry a nawet owrzodzenia.

 

Akonityna działa przede wszystkim na ośrodek oddechowy. Po spożyciu mniejszych dawek obserwuje się przyspieszenie oddechu. Większe powodują zwolnienie lub nawet porażenie oddechu. Objawy dodatkowe to wymioty, rozszerzenie źrenic, ślinotok, spadek ciśnienia krwi, uczucie zimna i częściowego znieczulenia. Może też wystąpić migotanie komór. Śmierć następuje na skutek ciężkich zaburzeń czynności serca lub niewydolności oddechowej. Niezbędna jest natychmiastowa hospitalizacja. Przeżycie pierwszej doby po zatruciu przeważnie daje rokowania na wyzdrowienie.

Bluszcz

Bluszcz pospolity (Hedera helix) – Zimozielony, pnący krzew spotykany pospolicie w lasach. W parkach i ogrodach stosowany głównie jako okrywa altan i pergoli. Posiada drobne, sztywne, ciemnozielone liście o jaśniejszych spodach. Kwiaty są dość drobne, niepozorne, zebrane w zielonkawe baldachy. Owoce dojrzewają na wiosnę. Są drobne, czarnozielone. Główną przyczyną zatruć są zawierające toksyczne saponiny owoce bluszczu. Spożycie owoców przez dzieci może wywołać nudności, wymioty, bóle głowy, bezdech, oszołomienie a w wyjątkowych przypadkach nawet śmierć.

 

Do roślin trujących, na które warto zwrócić szczególną uwagę ze względu na ich pospolite występowanie w lasach, parkach, na łąkach i w ogrodach należą także:

  • Cis pospolity (Taxus baccata)
  • Żywotnik zachodni, (Thuja occidentalis)
  • Łubin (Lupinus spp.) – kwiaty i nasiona
  • Wilec purpurowy (Ipomoea purpura)

 

UWAGA !!!

Zawsze, kiedy podejrzewamy zatrucie, szczególnie u dzieci, niezbędne jest szybkie przewiezienie go do szpitala. Należy zachować też wszelkie ślady, które mogą pomóc określić przyczynę zatrucia – resztki wymiocin, fragmenty roślin zaciśnięte w rękach lub leżące w pobliżu. Ważne jest możliwie dokładne obserwowanie objawów takich jak barwa skóry, temperatura, obecność potu lub nadmierne wysuszenie. Należy przyjrzeć się źrenicom, które mogą być nienaturalnie zwężone lub rozszerzone. Trzeba zadbać o dopływ świeżego powietrza i drożność dróg oddechowych, gdyż częstym objawem zatrucia jest duszność, kaszel, wymioty i zaburzenia wydzielania śliny. Nie należy podawać środków przeciwwymiotnych, gdyż hamują naturalną obronę organizmu przed toksynami. W początkowym okresie biegunka także pomaga oczyścić układ pokarmowy z resztek spożytej trucizny.

 

Najlepiej jest jednak zapobiegać zatruciom poprzez unikanie sadzenia w ogrodach roślin trujących, szczególnie, gdy mogą się tam pojawiać dzieci. W lasach, parkach i na łąkach pilnujmy, aby dzieci nie wkładały do buzi liści, owoców, kwiatów. Przy zachowaniu odpowiedniej ostrożności kontakt z przyrodą pozostawi wyłącznie przyjemne wspomnienia.


Grzegorz Kalina

 

fot:Katarzyna Szymańska

Czytelnia: