NaturalnaMedycyna

Wymiatacze wolnych rodników

aroniaWraz ze wzrostem zainteresowania wolnorodnikową teorią starzenia się, powstawania miażdżycy i nowotworów, coraz więcej uwagi naukowcy poświęcają związkom, które unieszkodliwiają wolne rodniki. Związki te to antyoksydanty, zwane też wymiataczami wolnych rodników.

Do niedawna uważano, że najsilniejsze działanie antyoksydacyjne wywierają witaminy C i E oraz karoteny, selen, cynk i niektóre nienasycone kwasy tłuszczowe. Najnowsze badania wykazały, że jeszcze silniejszym działaniem antyoksydacyjnym charakteryzują się zawarte w roślinach polifenole, szczególnie zaś antocyjany, to jest grupa polifenoli będących jednocześnie barwnikami roślinnymi. Stąd też podstawowym orężem w walce z wolnymi rodnikami są rośliny, które stanowią najobfitsze, naturalne źródło antyoksydantów.


Dla przykładu przedstawimy najważniejsze grupy tych związków.

  • Antocyjany –to barwniki roślinne czerwone, niebieskie lub fioletowe, nadające barwę kwiatom, owocom, często także liściom i łodygom. Chronią one przed szkodliwym działaniem promieni UV, stąd ich zawartość w roślinie jest proporcjonalna do jej ekspozycji na słońce. Szczególnie bogate w związki antocyjanowe są owoce bzu czarnego, borowki czernicy, aronii, tarniny, porzeczki czarnej, bażyny, żurawiny, borówki brusznicy, czerwonych odmian winorośli, kwiaty malwy czarnej, bławatka i hibiskusa.
  • Flawonoidy – to substancje roślinne o charakterze barwników, zwykle żółtych, Poza efektem antyoksydacyjnym wykazują różnorodne działania farmakologiczne: między innymi uszczelniają naczynia krwionośne i hamują tworzenie zakrzepów. Podobnie jak w przypadku antocyjanów, ich stężenie zależy od intensywności nasłonecznienia rośliny, gdyż są to związki chroniące roślinę przed promieniami UV. Surowce szczególnie bogate we flawonoidy to pączki japońskiego drzewa – Sophora japonica, ziele gryki, liście miłorzębu japońskiego, kwiatostan głogu, liść brzozy, kwiat bzu czarnego oraz zielone warzywa.
  • Karotenoidy - to barwniki roślinne nadające kwiatom i owocom barwę żółtą i pomarańczową. Wiele badań wskazuje, że spożywanie żywności bogatej w karotenoidy i witaminy antyoksydacyjne zmniejsza ryzyko chorób serca i powstawania raka. Do najbardziej znanych i czynnych farmakologiczne związków należą: beta–karoten, likopen, luteina i zeaksantyna. W wielu badaniach stwierdzono szczególne znaczenie likopenu w prewencji chorób serca i choroby nowotworowej - na terenach, gdzie często jada się przetwory z pomidorów, rzadziej występują przypadki raka prostaty i szyjki macicy oraz różnego typu nowotwory przewodu pokarmowego, a także choroba niedokrwienna serca. Stwierdzono korelację między stężeniem likopenu w surowicy krwi a częstością występowania raka piersi. Niski poziom likopenu w surowicy krwi wiąże się też ze wzrostem śmiertelności z powodu chorób serca i udarów mózgu.
  • Katechiny i garbniki – to związki o właściwościach antyoksydacyjnych. Są one zawarte między innymi w liściach krzewu herbacianego - camelia sinensis. W Japonii przeprowadzono badania 8,5 tysiąca osób w wieku średnim i stwierdzono, że im więcej filiżanek zielonej herbaty wypijali badani w ciągu dnia, tym lepiej się czuli i mieli prawidłowy poziom cholesterolu we krwi.
  • Witamina E - nazywana jest witaminą młodości, posiada nie tylko silne właściwości przeciwutleniające, ale również reguluje poziom wolnych rodników. Określony, naturalny poziom wolnych rodników w naszym organizmie jest konieczny dla prawidłowej odnowy tkanek oraz ochrony przed infekcjami. Witamina E należy do grupy witamin rozpuszczalnych w tłuszczach i występuje przede wszystkim w olejach roślinnych.
  • Selen – to jeden z koniecznych katalizatorów naszych własnych mechanizmów antyoksydacyjnych. Występuje przede wszystkim w zbożach, ryżu i mięsie. Niedobór selenu sprzyja rozwojowi miażdżycy, co potwierdzaja badania epidemiologiczne. Selen chroni także przed zatruciem niektórymi metalami, tworzy bowiem rozpuszczalne, mniej toksyczne związki z kadmem, srebrem, talem i ołowiem.
  • Witamina C – znajduje się w większości roślin, szczególnie duże jej ilości zawierają owoce dzikiej róży, aronii i czarnej porzeczki. Warto zaznaczyć, że naturalna postać witaminy C w połączeniu z flawonoidami, obficie występującymi w roślinach, posiada bardzo wysoką aktywność biologiczną i dużą trwałość, w przeciwieństwie do jej syntetycznego analogu.

Najlepszą obroną jest dieta

Prawidłowa dieta powinna być bogata w naturalne substancje antyoksydacyjne. Nie jest to wcale trudne, ponieważ występują one w większości owoców i warzyw. W tabelach 1 i 2 zestawiono zawartość dwóch dobrze znanych antyoksydantów - witaminy C i E w wybranych produktach roślinnych.

 TAB 1 Zawartość witaminy C (kwasu askorbinowego) w wybranych produktach roślinnych.  
(wg Moszczyński, Pyć, 1999)

Produkt

Kwas askorbinowy w mg / 100 g
Porzeczki czarne 200
Papryka zielona 175
Nać pietruszki 150
Jarmuż 150
Brukselka 120
Brokuły 120
Chrzan 120
Kiwi 100
Pietruszka 100
Rzeżucha 79
Kalafior 70
Truskawki 60
Szpinak 55
Grapefruit 45
Kapusta 45
Cytryny 40
Pory 35
Pomidory 25
Ziemniaki 20

 

 TAB 2 Zawartość witaminy E w wybranych produktach spożywczych. (wg Moszczyński, Pyć, 1999)

 

Produkt Zawartość witaminy E w mg / 100 g
Olej z zarodków pszenicy 318
Olej kukurydziany 116
Olej sezamowy 67
Olej rzepakowy 67
Majonez 13
Jaja kurze 10
Groch 7,3
Smalec 2,6
Marchew 0,6
Masło 0,3
 

Także przyprawy, nadające właściwy smak i koloryt każdej kuchni, stanowią jednocześnie bogate źródło antyoksydantów. W tabeli 3 zestawiono niektóre znane zioła przyprawowe i porównano ich aktywność antyoksydacyjną.

Wiele z nich możemy z powodzeniem uprawiać w przydomowym ogródku, na balkonie lub na parapecie okiennym. Dodawanie naturalnych przypraw do potraw nie tylko podnosi walory smakowe dań, ale ja widzimy w tabeli ma istotny wpływ na zdrowie.

 
Tabela 3   Właściwości antyoksydacyjne wybranych przypraw roślinnych (wg Halliwell i in, 1995)

Przyprawa Indeks właściwości antyoksydacyjnych
Rozmaryn 12,6
Szałwia 8,4
Tymianek 5,7
Lebiodka (oregano) 3,4
Imbir 2,4
Goździki 2,3
Ostrzyż (kurkuma) 1,8
Liście laurowe 1,5
Pieprz cayenne 1,2

 

Wydaje się więc oczywiste, że dieta zdrowia i młodości, to dieta wegetariańska, gdzie źródłem białka są produkty roślinne. Jest ona szczególne zalecana w stanach zagrożenia rozwojem wolnorodnikowych spustoszeń.

Komu grozi stres oksydacyjny

Przede wszystkim ludziom starszym, ponieważ w miarę upływu lat sprawność mechanizmów antyoksydacyjnych ulega osłabieniu. Można jednak powiedzieć, że zagrożenie stresem oksydacyjnym dotyczy w zasadzie każdego, ponieważ żyjemy w czasach, kiedy powszechnie jesteśmy narażani na czynniki wywołujące niekontrolowaną aktywację wolnych rodników. Istotny udział w wolnorodnikowym zagrożeniu ma również nadużywanie leków. Dla przykładu, antybiotyki jeszcze długo po zakończeniu terapii pozostają w ustroju i generują powstawanie rodników, zwiększając ryzyko wystąpienia zmian nowotworowych. Częste zjawisko pojawiania się gorączki, w trakcie lub w krótkim czasie po leczeniu antybiotykiem, jest wywołane właśnie przez niekontrolowany rozwój wolnych rodników. W grupie podwyższonego ryzyka znajdują się też palacze, ponieważ jeden „dymek” papierosowy powoduje powstanie 1015 wolnych rodników. Nadmierne tworzenie wolnych rodników występuje ponadto w wielu przewlekłych chorobach, między innymi w nadciśnieniu, miażdżycy, reumatyzmie, cukrzycy, nowotworach.

We wszystkich opisanych wyżej przypadkach należy koniecznie stosować antyoksydanty, najlepiej pochodzenia naturalnego. Są one dostępne w aptekach i sklepach zielarskich. Warto też spróbować przejść na wegetarianizm, albo przynajmniej jeść mięso w umiarkowanych ilościach i koniecznie odpowiednio je przyprawiać.

Szerzej o tym zagadnieniu piszemy w artykule Wolne rodniki - rogowie, czy sprzymierzeńcy 

 

Zapamiętaj !

 

Witamina C – Znajduje się w większości roślin, szczególnie duże jej ilości zawierają owoce dzikiej róży i czarnej porzeczki. Warto zaznaczyć, że naturalna postać witaminy C w połączeniu z flawonoidami, obficie występującymi w roślinach, posiada bardzo wysoką aktywność biologiczną i dużą trwałość w przeciwieństwie do jej syntetycznego analogu.

Jednym z najsilniejszych naturalnych antyoksydantów pochodzenia roślinnego są antocyjany, zawarte w owocach aronii.

Badania wykonane na Wydziale Chemii Uniwersytetu Warszawskiego potwierdziły bardzo silne właściwości antyoksydacyjne zjonizowanej wody alkalicznej (www.zdrowawoda.info).

dr Bożena Ryczkowska


fot: Katarzyna Szymańska

Czytelnia: