NaturalnaMedycyna

Zioła w rehabilitacji

W rehabilitacji obok fizyko-, hydro- i balneoterapii istotną rolę ogrywa również farmakoterapia, w tym racjonalna fitoterapia. Lek roślinny najczęściej stosowany jest zewnętrznie w rehabilitacji chorób narządu ruchu. Powszechnie znane są pobudzające i regenerujące zabiegi kąpielowe lub okłady z zastosowaniem ziół. Kąpiele rozmarynowe, tatarakowe, tymiankowe, czy też okłady z arniki lub żywokostu należą do zabiegów pomocniczych, przywracających sprawność ruchową. Inne zabiegi fitoterapeutyczne, związane z wewnętrznym stosowaniem preparatów roślinnych, posiadają mniejsze znaczenie. Uważam, że intensywnie rozwijająca się w ostatnich latach racjonalna fitoterapia powinna znaleźć szersze zastosowanie w rehabilitacji.

W rewitalizacji dużą rolę mogą odegrać roślinne środki adaptogenne i immunostymulujące oraz w niektórych przypadkach środki antyhepatotoksyczne, w rewalidacji natomiast środki o działaniu psychotonizującym i anksjolitycznym.

Do najważniejszych roślin adaptogennych należą obecnie: żeń-szeń prawdziwy oraz eleuterokok kolczasty, ponadto, zaliczane do mniej znanych: aralia mandżurska, cytryniec chiński, szczodrak krokoszowy, różeniec górski.

Żeń-szeń prawdziwy (Panax ginseng), zwany też korzeniem życia, jest jednym z najstarszych leków świata. Roślina, której nazwa żeń-szeń znaczy „korzeń-człowiek”, wymieniana jest w najstarszych pismach medycznych. Uważa się, że w lecznictwie Dalekiego Wschodu znajduje zastosowanie już od 5000 lat. W Chinach i Japonii od tysięcy lat żeń-szeń uważany jest za środek odmładzający i przedłużający życie.

Głównymi związkami czynnymi żeń-szenia, warunkującymi jego właściwości lecznicze, są ginsenozydy – związki należące do grupy saponin triterpenowych. Oprócz działania adaptogennego, ginsenozydy działają również anabolicznie i nootropowo.

Współczesne preparaty żeń-szeniowe stosowane są w lecznictwie głównie jako środki tonizujące. Zaleca się je osobom w stanach zmęczenia i osłabienia, zmniejszonej wydajności i osłabienia koncentracji. Szczególne znacznie mogą mieć w rehabilitacji.

Preparaty żeń-szeniowe mają wszechstronny wpływ na organizm. Są chętnie stosowane jako środki ogólnie wzmacniające. Zaleca się by stosować je przez okres do trzech miesięcy. Po kilkutygodniowej przerwie można ponowić stosowanie tych środków.

Na światowym rynku farmaceutycznym spotkać można setki różnych leków żeń-szeniowych, od herbat i preparatów ziołowych ze sproszkowanych korzeni, poprzez nalewki, wina lecznicze i toniki, do tabletek i kapsułek zawierających wysoko skoncentrowane ekstrakty.

W rehabilitacji duże znaczenie mogą mieć roślinne środki uspokajające. Nie są to jeszcze środki powszechnie stosowane, jednak w ostatnich latach coraz więcej fitoterapeutów uważa, że mogą one znakomicie łagodzić dolegliwości związane z długotrwałą hospitalizacją. Są to przecież środki, które wykazują łagodny wpływ osłabiający napięcie i pobudzenie psychoruchowe, lęk i niepokój, a tym samym ułatwiają sen. Co znaczy dobry sen dla rekonwalescenta po długotrwałej hospitalizacji, tego nie potrzeba wcale omawiać.

Za podstawowe roślinne środki uspokajające i ułatwiające zasypianie uważa się obecnie: korzeń kozłka, liść melisy oraz ziele męczennicy. Działanie uspokajające przypisuje się też szyszkom chmielu oraz lawendzie, jednak ich znaczenie w lecznictwie jest ograniczone.

Kozłek lekarski (Valeriana officinalis), zwany też walerianą, jest znaną od wieków rośliną leczniczą. Jest jednym z najpowszechniej stosowanych łagodnych środków uspokajających. Kozłek lekarski jest rośliną szeroko rozpowszechnioną w Europie i Azji. W Polsce jest spotykany w stanie naturalnym na miejscach wilgotnych. Do celów farmaceutycznych jest jednak uprawiany. Surowcem są korzenie zbierane jesienią lub wczesną wiosną w drugim roku wegetacji. W tym czasie surowiec zawiera maksymalną ilość związków czynnych. Cechą charakterystyczną korzenia kozłka jest zapach (przywabiający koty), który pochodzi od zawartego w surowcu olejku eterycznego. Na podstawie badań farmakologicznych i klinicznych stwierdzono, że preparaty otrzymane z korzenia kozłka mogą być skutecznymi środkami w stanach pobudzenia nerwowego, wywołanych czynnikami zewnętrznymi.

Melisa lekarska (Melissa officinalis) jest byliną pochodzącą z rejonu Morza Śródziemnego i Azji Mniejszej, gdzie rośnie w stanie naturalnym w wilgotnych i zacienionych miejscach. Obecnie uprawiana jest w wielu krajach europejskich. Surowcem farmaceutycznym jest liść melisy zbierany przed okresem kwitnienia. Melisę znano i stosowano w lecznictwie od najdawniejszych czasów. W starożytności melisę stosowano „na uspokojenie nerwów”. W X wieku Arabowie uprawiali tę roślinę w Hiszpanii, skąd mnisi benedyktyńscy rozpowszechnili ją w całej Europie. Melisa jest typową rośliną olejkową. Działanie uspokajające i nasenne melisy przypisuje się przede wszystkim składnikom olejku eterycznego, co potwierdzone zostało w doświadczeniach na zwierzętach. Ziele melisy oraz preparaty otrzymane z tego surowca stosuje się przede wszystkim jako środki hamujące nadpobudliwość psychiczną oraz ułatwiające zasypianie. Szczególnie podatne na ich działanie są osoby w starszym wieku.

Ostatnio największym zainteresowaniem cieszy się jednak męczennica cielista (Passiflora incarnata), zwana też Kwiatem Męki Pańskiej. Jest to wspaniałe krzewiaste pnącze o dużych, wonnych i oryginalnie zbudowanych kwiatach. Ojczyzną męczennicy jest Ameryka. W stanie naturalnym występuje w lassach tropikalnych Brazylii, Kolumbii, Peru, Wenezueli, Meksyku. Męczennica odkryta została przez zakonników hiszpańskich, którzy dopatrzyli się w budowie kwiatów symboli Męki Chrystusa. Indianie – szczególnie w Południowej Ameryce – znali tę roślinę od setek lat. Jej niezwykłe kwiaty stosowane były jako lek przeciwbólowy. Pierwsze egzemplarze Kwiatów Męki Pańskiej przywieziono do Europy już w XVII wieku, jednak wartość lecznicza tej rośliny została w pełni doceniona dopiero w drugiej połowie XIX wieku. Współczesne preparaty z ziela męczennicy stosowane są w nerwowych stanach niepokoju, a szczególnie w zaburzeniach snu. W licznych doświadczeniach na zwierzętach wykazano, że wyciągi z ziela męczennicy posiadają zdolność hamowania aktywności ruchowej oraz przedłużania snu. Zauważono też obniżenie odczucia bólu.

Rehabilitacja jest złożonym procesem medyczno-społecznym, w którym najszerzej realizowana jest zasada leczenia człowieka, a nie tylko jego choroby. W procesie przywracania choremu sprawności fizycznej i psychicznej, racjonalna fitoterapia może być bardzo pomocna. Nowoczesne leki roślinne należą bowiem do środków skutecznych i łatwo przyswajalnych, pozwalają też na długie, bezpieczne stosowanie. W oparciu o najnowsze badania fitochemiczne, farmakologiczne i kliniczne oraz empiryczną wiedzę medyczną, stosowanie leków roślinnych w rehabilitacji, a szczególnie w związanej z nią rewitalizacji, jest naukowo uzasadnione.

(07.03.2011, JJ)
dr Jerzy Jambor - Polski Komitet Zielarski

fot:sxc.hu



Czytelnia: